Turcja - Pomnik Męczenników w Çanakkale

Pomnik Męczenników Çanakkale jest najczęściej odwiedzanym miejscem przez turystów. Znajduje się on na wzgórzu Hisarlık przed zatoką Morto na końcu Cieśniny Dardanele, na półwyspie Gallipoli. 

Został zbudowany ku pamięci tureckich żołnierzy, którzy stracili życie w walkach o Gallipoli podczas I wojny światowej. Konstrukcja o wysokości 41,7 metra, składająca się z czterech nóg i kopuły, została zaprojektowana przez Feriduna Kipa, İsmaila Utkular i Doğana Erginbaşa. Jego fundamenty położono 17 kwietnia 1954 roku, a dla zwiedzających otwarto 21 sierpnia 1960 roku.

Pomnik Męczenników w Çanakkale

HISTORIA PÓŁWYSPU GALLIPOLI

W czasie I wojny światowej półwysep Gallipoli był sceną jednej z najkrwawszych bitew w historii. Jest znane przede wszystkim jako miejsce desantu i późniejszych walk wojsk angielskich oraz francuskich. Celem operacji było opanowanie cieśnin czarnomorskich i otwarcie drogi wodnej łączącej państwa ententy i Rosję. Wskutek niedogodnych warunków i silnego oporu wojsk tureckich walki zakończyły się ostatecznie klęską wojsk sprzymierzonych i ogromnymi stratami osobowymi obu walczących stron. W czasie walk na półwyspie zasłużył się dowódca armii tureckiej Mustafa Kemal, znany później jako Kemal Atatürk, założyciel nowoczesnego państwa tureckiego po upadku Imperium Osmańskiego. W wojnie, w której Brytyjczycy ponieśli 205 tys. ofiar, a Francuzi 47 tys., pojawiły się różne liczby dotyczące strat po stronie tureckiej. Zgodnie z raportami o stratach złożonymi przez Dowództwo 5 Armii pełniącemu obowiązki Naczelnego Wodza, łączna liczba strat tureckich wyniosła 213 882. Pochówek żołnierzy, którzy zginęli w wyniku walk, stał się poważnym problemem dla obu stron. Zmarłych, których gromadzono na wąskim obszarze, należało grzebać w masowych grobach, a nie w pojedynczych. Po tureckiej wojnie o niepodległość rząd turecki zgodził się na pozostawienie grobów żołnierzy Wielkiej Brytanii, Francji i Włoch. 

W 1943 r. Ministerstwo Obrony Narodowej zorganizowało konkurs na pomnik dla męczenników z Çanakkale. W 1944 r. w konkursie wzięło udział 37 projektów. Konkurs wygrał projekt Feriduna Kipa, Doğana Erginbaşa i İsmaila Utkulara, którzy są studentami Uniwersytetu Technicznego w Stambule. Ze względu na trudności finansowe projekt przez długi czas nie mógł zostać zrealizowany. Powstała ogólnokrajowa akcja zbierania funduszy na pomnik dzięki czemu prace budowlane mogły w końcu ruszyć. 

Kamień węgielny pod budowę położono 17 kwietnia 1954 roku. Niestety po kilku miesiącach od rozpoczęcia prac projekt trzeba było wstrzymać z powodu słabej jakości materiału. Ponownie ogłoszono przetarg. Po opłaceniu pensji pracowników, zakupie materiałów których ceny w międzyczasie mocno wzrosły, fundusze zebrane dotychczas nie wystarczyły na ukończenie projektu. Ponownie pomogła społeczność turecka. Ogłoszono akcję zbierania funduszy na ukończenie Pomnika Męczenników w Çanakkale. Ostatecznie projekt ukończono 18 września 1959 roku. 

W 1971 r. pod pomnikiem otwarto muzeum wojny w którym eksponowano relikwie i dokumenty z wojen o Gallipoli. W uroczystości otwarcia brała udział brytyjska królowa Elżbieta II.

W 1973 roku półwysep Gallipoli został ogłoszony Parkiem Narodowym. 

W 2007 roku zostały otwarte symboliczne cmentarze upamiętniające poległych. Na grobach umieszczone są nazwiska żołnierzy, których udało się do tej pory zidentyfikować. 

Co roku 18 marca na terenie pomnika odbywają się uroczystości z udziałem obywateli i urzędników państwowych z całego kraju. Przed pomnikiem męczeństwa znajduje się płaskorzeźba mająca 45 metrów nawiązująca do wojny. 

Armata zdobiąca schody prowadzące do pomnika

Po przejściu płaskorzeźby, natrafimy na grób nieznanego żołnierza oraz marmurową inskrypcję ze słowami Mustafy Kemala Atatürka za żołnierzy alianckich z 1934 roku. 10 marca 2003 roku dostarczono do Turcji czaszkę nieznanego żołnierza tureckiego, która została wywieziona do Australii. 18 marca 2003 roku pochowano ją w oficjalnej ceremonii pogrzebowej.

 

Po raz pierwszy w tym roku postanowiliśmy objechać półwysep Gallipoli. Çanakkale traktujemy tranzytowo, bo przepływamy promem przez Cieśninę Dardanele z Europy do Azji Mniejszej. Tym razem mieliśmy trochę czasu między promami więc wybraliśmy się na przejażdżkę. Zdziwiła nas wzmożona aktywność latających helikopterów, sznur autokarów ale myśleliśmy, że w tym miejscu to normalne.  Jak się później okazało trafiliśmy na święto państwowe, gdzie wszyscy zjeżdżali się pod Pomnik Męczenników Çanakkale. Nam udało się dotrzeć pod pomnik przed całym tłumem, dzięki temu mogliśmy zrobić kilka ładnych zdjęć. Miejsce dość ciekawe nie tylko z punktu widzenia historycznego ale przede wszystkim wizualnie. Gigantyczny kolos stojący po środku dywanu z kwiatów, przed nim rozłożona marmurowa księga. Wygląda to jak współczesny łuk triumfalny. Na suficie ułożona jest turecka flaga z mozaiki. Po środku między czterema kolumnami stoi sarkofag na którym wyryte są słowa wiersza Mehmeta Akifa Ersoya do męczenników z Çanakkale. 

Widok rozpościerający się z pomnika jest obłędny. Po drugiej stronie zatoki można zobaczyć odrestaurowaną fortecę. 

Na terenie Parku Narodowego znajduje się kilka pomników przedstawiających tureckich żołnierzy i Meczet. Obejście całości nie zajmuje zbyt wiele czasu ale warto zatrzymać się w tym miejscu choćby chwilę dużej i zastanowić się nad sensem wojny, która nic dobrego nie przynosi po za bólem, cierpieniem i niezliczoną ilością utraconych ludzkich istnień. 

Meczet