Polska - Zamek Królewski w Nowym Sączu i Baszta Kowalska

Zamek Królewski w Nowym Sączu - został wzniesiony przez króla Kazimierza Wielkiego w latach 1350-1360 roku. Wybudowano go na skarpie w obrębie fortyfikacji miejskich Nowego Sącza. Po między dwoma rzekami: Dunajca i Kamienicy. W przeszłości zamek posiadał dwie baszty narożne, wieżę, budynek mieszkalny i przedzamcze. Do dziś zachowały się resztki murów obwodowych oraz zrekonstruowana Baszta Kowalska. Obecnie na terenie ruin zamku znajduje się park miejski. 

Ruiny Zamku w Nowym Sączu

HISTORIA ZAMKU

Zamek powstał w XIV wieku w północno-zachodniej części Nowego Sącza. Krótko po wybudowaniu stał się siedzibą urzędu grodzkiego, starosty grodowego i kasztelanii. Przede wszystkim pełnił on funkcję obronną. Od miasta oddzielony był  głęboką fosą i murem z bramą. W 1370 roku gościem zamku był Ludwik Węgierski, podążający do Krakowa aby zostać królem Polski. Jesienią 1384 roku  Nowy Sącz gościł pretendentkę do tronu – przyszłą królową Jadwigę Andegaweńską, która to 16 października tego samego roku w Krakowie została koronowana przez arcybiskupa gnieźnieńskiego na króla Polski. 

Ruiny Zamku w Nowym Sączu

Częstym gościem na zamku był król Władysław Jagiełło. W roku bitwy pod Grunwaldem odbyły się tu narady króla z wielkim księciem litewskim Witoldem przed wojną z zakonem krzyżackim. W kolejnych wiekach zamek rzadziej gościł polskich monarchów i był głównie siedzibą starosty.

W czasie najazdu Szwecji na Polskę 1655-1660 roku zamek znacząco ucierpiał, a jego odbudowę utrudniał kryzys gospodarczy jaki panował w XVII wieku. Los zamku przypieczętował pożar który wybuchł w 1768 roku. Wywołany przemarszem konfederatów barskich i ich nieostrożnym zachowaniem, który zniszczył zamek. 

Ruiny Zamku w Nowym Sączu - stan obecny

W czasach zaborów władze austriackie, które przejęły majątki królewskie, częściowo odremontowały zamek, aby wykorzystać go na biura policji. W sierpniu 1813 r. potężna powódź podmyła zamkową skarpę, w wyniku czego do Dunajca osunęło się zachodnie skrzydło zamku. Pozostałą część w 1838 przeznaczono na koszary i magazyny wojskowe, a w 1846 r. przekształcono zamek w więzienie. W 1848 r. rząd sprzedał zamek miastu, które z powodu braku pieniędzy na remont wynajęło go wojsku austriackiemu z przeznaczeniem na magazyny w których trzymano mundury i broń.

Baszta Kowalska

Do częściowej odbudowy zamku wraz z restauracją baszty doszło w 1905 r. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości prowadzone były dalsze prace konserwatorskie zakończone w 1938 r. Otwarto wówczas w murach zamku Muzeum Ziemi Sądeckiej.

Wejście na mury Baszty Kowalskiej

Podczas okupacji Niemcy przejęli zamek i zamienili go w koszary i skład amunicji. W 1945 r. kilku żołnierzy Batalionów Chłopskich pod dowództwem Tadeusza Dymela wysadziło zamek. W ten sposób zlikwidowali skład amunicji zmagazynowanej na zamku. Na skutek czego zabytek ten uległ prawie całkowitemu zniszczeniu.

W latach 50-tych podjęto kolejne próby odbudowy zamku. Zrekonstruowano wówczas Basztę Kowalską i część murów z attykami. 

Ważniejsze daty z dziejów warowni:

1384 rok- rycerstwo polskie i możni powitali Jadwigę Andegaweńską przybyłą z Węgier, aby objąć tron polski.

1410 rok - na zamku odbył się tajny zjazd Jagiełły i księcia Witolda, na którym przygotowano plany wojny z zakonem krzyżackim.

1412 rok - miał tu miejsce zjazd Władysława Jagiełły i jego żony Anny z udziałem licznych książąt.

1486 i 1522 rok - pożary niszczą część zamku.

1611 rok - wielki pożar miasta, w którym spłonął także zamek królewski. Został on odbudowany w stylu renesansowym.

Zamek posiadał komnaty z marmurowym wystrojem, w tym wielką salę z bogatym wyposażeniem, ozdobioną rzeźbami i portretami starostów sądeckich. Sama budowla łączyła się z północną częścią murów miejskich i posiadała wieże

obronne, a od strony miasta mur z bramą.

1655 rok - podczas ucieczki przed Szwedami na zamku gościł król Jan Kazimierz, rozpoczął się okres upadku miasta i zamku.

1683 rok - ostatni raz na zamku sądeckim przebywał polski monarcha Jan III Sobieski, wracający spod Wiednia.

1768 rok - zamek zostaje zniszczony przez pożar podczas przemarszu przez Nowy Sącz oddziałów konfederatów barskich.

1770 rok - Austriacy zagarnęli Sądecczyznę, zaborcy zajęli zamek na cele wojskowe i administracyjne częściowo go rozbierając.

1813 rok - wielka powódź uszkodziła zachodnią część murów zamkowych, które osunęły się do Dunajca.

1848 rok - miasto Nowy Sącz wykupuje zamek z rąk Austriaków jednak nadal aż do lat 20. XX w. pełnił on funkcję koszar.

1938 rok - powołano do istnienia Muzeum Ziemi Sądeckiej z siedzibą na zamku.

1939 rok - Niemcy zajmują zamek na swoje cele, zbiory Muzeum zostają rozproszone lub rozgrabione, w podziemiach zamienionych na schron okupanci gromadzą materiały wybuchowe, których wybuch 17 stycznia 1945 r. zniszczył doszczętnie budowlę.

Lata powojenne - uporządkowano teren i odbudowano Basztę Kowalską (rok 1959).

LEGENDA O SKARBACH SĄDECKIEGO ZAMKU 

W czasach, kiedy wojska szwedzkie zalały prawie całą Polskę, król Jan Kazimierz musiał uciec z kraju. Opuszczając granice swego królestwa jedną z ostatnich nocy spędził na zamku sądeckim. Legenda mówi, iż to właśnie wtedy dworzanie królewscy wraz z wtajemniczonymi mieszczanami ukryli w przepastnych lochach fortecy liczne skarby, których ilość i ciężar opóźniały królewski orszak. Gdy Szwedzi zajęli zamek, podczas tortur wymusili na jednym z mieszczan informacje o ukrytym skarbie. Ujawnił on tajemne wejście do podziemi, w których ukryto bogactwa. Aby się tam dostać, trzeba było zejść po linie w głęboką otchłań prowadzącą pod Dunajec. Odważyło się na to dwóch szwedzkich żołnierzy, którzy z pochodniami opuścili się w przepaść. Po jakimś czasie usłyszano głuchy huk i wejście do podziemi zawaliło się. Nikt więcej ani śmiałków ani skarbów nie zobaczył. Do dziś jednak wśród sądeczan krążą opowieści o zaginionych skarbach i tajemniczym przejściu pod Dunajcem.

Legenda

Legenda związana z zamkiem dotyczy źródełka, które wypływało u podnóża Baszty Kowalskiej. Jego woda nigdy nie zamarzała nawet podczas dużych mrozów i miała siarkowy posmak. W jego pobliżu straż na zamku pełnili młodzi i odważni rycerze. Co jakiś czas jednak któryś z nich znikał bez wieści. W końcu znalazł się śmiałek, który uzbrojony w halabardę, święconą kredę i różaniec stanął nieopodal źródełka. Kredą zakreślił wokół siebie krąg i czekał, co się wydarzy. Po północy usłyszał piękne śpiewy, muzykę i wyłaniające się ze źródełka nimfy, które zapraszały go do tańca. Zrozumiał, że to one były przyczyną zguby rycerzy i nie wychodząc z poświęconego kręgu rzucił do źródełka różaniec. Woda zasyczała, a nimfy przemieniły się w obrzydliwe czarownice i odleciały w noc. Niestety po źródełku nie ma dziś śladu, zostało podobno zasypane podczas wybuchu w 1945 roku.