Polska - Pustynia Błędowska

 

Pustynia Błędowska znajduje się na na pograniczu województwa śląskiego i województwa małopolskiego od Błędowa do Kluczy. To największy w Polsce i jeden z większych w Europie obszar lotnych piasków. Pustynia ma ok 10 km długości i 4 km szerokości, środkiem przepływa przez nią Biała Przemsza. Obszar pustyni objęty jest programem Natura 2000.

POWSTANIE BUSTYNI BŁĘDOWSKIEJ

Podczas epoki lodowcowej, następujących po sobie zlodowaceń do doliny, w której znajduje się pustynia, stopniowo nanoszone były kolejne porcje piasków i żwirów. Przez długi czas te rozległe tereny podlegały działaniu wiatrów oraz wody, co nie sprzyjało wzrostowi roślinności.
Gdy minęła epoka lodowcowa, w wyniku ocieplenia klimatu tereny obecnej Pustyni Błędowskiej porosły borami sosnowymi, które dopiero w okolicach XIII wieku zaczęły być intensywnie eksploatowane. Do powstałych w rejonie Olkusza kopalni srebra oraz ołowiu potrzebne były spore ilości drewna wykorzystywanego do wzmocnienia szybów kopalnianych. Intensywna wycinka drzew spowodowała odsłonięcie dużych pokładów piasku, które nie porastały drzewami tak jak się działo w innych miejscach w których las został wycięty. Wiatr przewiewał piasek zasypując każdą próbującą zakorzenić się siewkę drzewa czy rośliny. Można zatem stwierdzić że Pustynia Błedowska ma genezę antropogeniczną.

Od wczesnych lat XX wieku pustynia wykorzystywana była jako poligon wojskowy.  Podczas I wojny światowej ćwiczył na niej batalion pomocniczy piechoty legionowej przygotowującej się do austriacko - rosyjskiej bitwy pod Krzywopłotami. Przed 1939 nad pustynią odbywały się ćwiczenia lotnictwa wojskowego. Piloci 2 pułku lotniczego z Krakowa ćwiczyli tu strzelanie do celu. W okresie międzywojennym obszar ten wykorzystywała do ćwiczeń piechota i artyleria Korpusu nr V w Krakowie. W czasie II wojny światowej pustynia służyła jako poligon niemieckim lotnikom z bazy lotniczej Udetfeld koło Siewierza.

Po II wojnie światowej polscy żołnierze usunęli zalegające na Pustyni Błędowskiej niewypały i niewybuchy. W 1954 roku przekazano tereny pustynne i leśne na cele wojskowe. Utworzono na nich 27 Poligon Olkusz-Błędów, z którego korzystało lotnictwo myśliwskie. Poligon zlikwidowano w 1979 roku, czego bezpośrednią przyczyną była śmierć czterech chłopców spowodowana wybuchem bomby lotniczej. Wojsko Polskie wróciło na pustynie w 1998 roku zużytkowując jej północno-wschodni fragment. Teren ten wykorzystywany jest jako zrzutowisko dla spadochroniarzy, sprzętu bojowego i zaopatrzenia. 

W latach 50. XX wieku część pustynię zaorano i obsadzono wierzbą ostrolistną oraz sosną. Jeszcze do lat 70. XX w. na obszarze pustyni rosła endemiczna roślina - warzucha polska, niewystępująca w żadnym innym miejscu Polski. Pustynia podzielona jest zarośniętym pasem ciągnącym się wzdłuż koryta Białej Przemszy na dwie części: północną – mniejszą i południową – większą. Do niedawna na terenie tym można było obserwować zjawiska charakterystyczne dla naturalnych pustyń, jak fatamorgany czy burze piaskowe, oraz wydmy. Obecny pejzaż pustyni staje się coraz mniej pustynny. Wokół rośnie las sosnowy, a zarośnięte dawne wydmy przypominają łąkę. Dodatkowo na obecny wygląd wpłynęło posadzenie w zachodniej części pustyni młodników sosnowych i brzozowych. 

Warto przyjechać na Pustynię Błędowską i poczuć ten pustynny klimat. Może nie jest to Sahara ale latem na pewno mocno spocimy się i poczujemy żar buchający od rozgrzanego piasku. W punktach widokowych znajdują się tablice opisujące Pustynię Błędowską, warto zatrzymać się i poczytać.