Bułgaria - Buzłudża i Pomnik Żelaznej Pięści

 Buzłudża to historyczny szczyt górski w Górach Bałkanów Środkowych o wysokości 1441 metrów n.p.m. Góra znajduje się w pobliżu miejscowości Kazanlak. Oficjalna nazwa szczytu to Hadzhi Dimitar, którą nazwano tak w 1942 roku na cześć bułgarskiego bohatera narodowego, jednakże sama góra nie dorównuje popularnością budynkowi który został na niej wzniesiony i z jego nazwą kojarzony. 

Ze szczytem związane są dwa ważne wydarzenia historyczne. W 1868 roku było to miejsce ostatecznej bitwy między bułgarskimi powstańcami dowodzonymi przez Hadzhi Dimitara i Stefana Karadżę, a siłami Imperium Osmańskiego. 31 lipca Hadzhi Dimitar i grupa czetników stoczyli przegraną bitwę z żołnierzami osmańskimi; przeżyło tylko kilkoro Bułgarów. Ich działania posłużyły jako inspiracja do wyzwolenia Bułgarii z rąk Osmanów. Dziesięć lat później, decydująca bitwa tego konfliktu rozegrała się na przełęczy Shipka. 

W 1891 roku góra została wybrana na miejsce pierwszego kongresu Bułgarskiej Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej (później Bułgarskiej Partii Komunistycznej) zorganizowanego przez Dimitara Błagojewa. W celu upamiętnienia tego wydarzenia na szczycie został wzniesiony Dom-Pomnik Komunistycznej Partii Bułgarii, który wkrótce potem stał się symbolem socjalizmu w Bułgarii. 

Dom-Pomnik Komunistycznej Partii Bułgarii

Są miejsca, które budzą zachwyt u jednych i odrazę lub wstyd u drugich z powodu złych skojarzeń. Buzłudża to przykład takiego miejsca, o którym Bułgarzy chcieliby zapomnieć, lecz nie mogą, ponieważ jest ona częścią ich historii.

W latach 60-tych XX wieku architekt Gieorgij Stoiłow zaprojektował pomnik z pierścieniem wspartym na sześciu kolumnach i wieżą pośrodku z gwiazdą. Miał on stanąć z okazji 70 rocznicy spotkania Dimitâra Błagojewa na szczycie Buzludży. Jednak pomysł ten został odrzucony. Dopiero dekadę później do projektu powrócono, ale musiał on zostać trochę zmieniony ze względu na warunki panujące na szczycie góry. Architekt postanowił, że wieża która pierwotnie miała stać na środku zostanie umieszczona na zewnątrz budynku, dając mu lepszą stabilizację przed wiatrem i ryzykiem trzęsienia ziemi. Ideą architekta było stworzenie pomnika ponadczasowego, poprzez włączenie do jego projektu zarówno motywów starożytnych jak i futurystycznych. Wśród inspiracji dla Buzłudży wymienia zarówno rzymski Panteon, jak i filmy science-fiction z lat 50. dlatego też budynek przybrał postać spodka.

Rozpoczęcie budowy pomnika datuje się na 23 stycznia 1974 rok, kiedy to przystąpiono do wyrównania terenu pod jego konstrukcję. W tym procesie zredukowano wysokość wzgórza o dziewięć metrów – z 1441 m do 1432 m, używając w tym celu trotylu. Przy budowie Buzłudży pracowało ponad 6000 osób. 

Byli wśród nich inżynierowie, artyści, projektanci, rzeźbiarze, duża liczba robotników ochotników i 500 żołnierzy z korpusu budowlanego pod dowództwem generała Delcho Delcheva. Ekipy budowlane pracowały w systemie zmianowym od maja do września, aby jak najlepiej wykorzystać dobrą pogodę. W pobliżu placu budowy powstała wioska z barakami robotniczymi, to umożliwiało szybki dostęp robotników do budowy bez potrzeby dowożenia ich z daleka. 

Wnętrze pomnika ozdobiły mozaiki przedstawiające historię Bułgarskiej Partii Komunistycznej. Do ich stworzenia użyto 35 ton szkła kobaltowego, które sprowadzono z Ukrainy. Przez 18 miesięcy nad mozaikami pracowało ręcznie 60 artystów.

Zewnętrzny pierścień pomnika – taras widokowy znajdujący się wewnątrz krawędzi spodka – miał na ścianach inny rodzaj mozaiki. Tutaj projekty zostały stworzone przy użyciu naturalnych kamieni, zebranych z rzek wokół Bułgarii. Zespół złożony z 14 artystów stworzył po jednym panelu, aby zilustrować szerszą historię Bułgarii. Trzeci fragment mozaiki powstał w centrum wewnętrznej kopuły pomnika – emblemat sierpa i młota zajmujący powierzchnię około 5 m², umieszczony nad Aulą Ceremonialną. Ozdobiony błyszczącą złotą smaltą i oświetlony reflektorami, symbol został oprawiony w cytat z Manifestu Komunistycznego: "Proletariusze wszystkich krajów, łączcie się!".

Wieża z gwiazdą była odrębnym projektem. Budowano ją przez dwa lata. Ma 70 m wysokości. Fundamenty wieży schodzą 16 metrów w głąb ziemi. Szklane gwizdy na szczycie mają 12 m średnicy. Były uważane za największe na świecie. Produkowano je w Kijowie z syntetycznego szkła rubinowego. 

70 metrowa wieża z gwiazdą

Budowa Buzłudży została sfinansowana przede wszystkim z datków obywateli i sprzedaż znaczków pamiątkowych. Dom Pamięci Buzłudży służył w latach 1981-1989 roku. W związku z tym że większość sfinansowali obywatele, a także pomagali przy budowie, postanowiono że będą mogli Buzłudżę zwiedzać za darmo. Ze względu na duże zainteresowanie wizyty trzeba było rezerwować z wyprzedzeniem. Wiele wycieczek było zorganizowanych przez szkoły i zakłady pracy. Szacuje się że w ciągu ośmiu lat jego użytkowania zabytek odwiedziło 2 miliony ludzi. 

Główne wejście do Buzludży 

Dom Pamięci Buzłudży był użytkowany do 1989 roku. Zmiany polityczne, które przetoczyły się przez Bułgarię na początku lat dziewięćdziesiątych, zapoczątkowały nową erę demokracji. Buzłudża została przez nowe władze porzucona i pozostawiona na pastwę losu, otwarta dla publiczności. Wkrótce szabrownicy rozpoczęli proces usuwania metalu i innych cennych materiałów. Najdroższe przedmioty zniknęły natychmiast – w tym solidny miedziany sufit. Niektórzy zwiedzający, sądzą że czerwone gwiazdy na wieży są wykonane z prawdziwych rubinów, strzelali do nich z karabinów – tylko po to, by zostać oblanymi potłuczonym syntetycznym rubinowym szkłem. 

Z czasem Buzłudża zaczęła przemieniać się w ruinę. Warunki atmosferyczne niestety odegrały tu bardzo dużą rolę przyczyniając się do jeszcze szybszego rozkładu budynku. Dzikie konie zadomowiły się wewnątrz co też wpłynęło na stan obecny Buzłudży. Dach zaczął ulegać degradacji, szyby poznikały z okien, a piękne mozaiki zdobiące wnętrze ulegają powolnemu rozkładowi. 

Widok na okolicę z pod głównego wejścia

Z czasem Buzłudżą zaczęły interesować się zagraniczne media. Zapierające dech widoki, historia miejsca i niesamowita architektura, to wszystko wpłynęło na popularność Buzłudży. Coraz częściej zaczęła pojawiać się w mediach społecznościowych, co przyciągało pasjonatów urbexsu. W chwili obecnej do środka budynku wejść już nie można. Jego fatalny stan zaczął zagrażać życiu. Postanowiono szczelnie ją zamknąć. Główne wejście zostało zamknięte kratami, a boczne wejścia zabetonowane. 

Zamknięte główne wejście 

 Widoki rozciągające się z pod ruin są niesamowite. Warto się tam wdrapać choćby dla nich.

U podnóża góry Buzłudża znajduje się pomnik przedstawiający dwie żelazne pięści z pochodniami. Jest ona symbolem niezłomnego narodu bułgarskiego. 

źródło: Historia II: Pomnik - Pomnik Buzłudży