Rumunia - Zespół Klasztorny Barsana (Mănăstirea Bârsana)

Bârsana to starożytna osada, położona na prawym brzegu rzeki Iza, w odległości 20 kilometrów na południowy wschód od gminy Sighetul Marmației. Pierwsze świadectwa dokumentalne odnoszące się do klasztoru Bârsana pochodzą z 1390 roku. 

Parking przed klasztorem z drewnianą bramą wjazdową

Brama wjazdowa do klasztoru od parkingu dolnego

Według dokumentów w Bârsana znajdowały się dwa klasztorne paleniska, oddalone od siebie o około 8 do 9 kilometrów: jedno w południowo-wschodniej części granicy, w miejscowości zwanej Valea Slatina, a drugie w południowo-zachodniej części granicy, na wzgórzu Humâna, u źródeł doliny, która dziś nazywa się Valea Hotarului, a w dokumentach z XIV wieku wspomina się o niej pod nazwą Valea Mănăstirii. 

O Istnieniu klasztoru na wzgórzu Humāna możemy dowiedzieć się z dokumentu pochodzącego z 1390 roku, po za nim do dnia dzisiejszego nie zachowały się żadne inne akta poświadczające jego istnienie. Prawdopodobnie monastyr Humāna zniknął w XVIII wieku, kiedy to w wyniku działań unitów zniszczono kilka klasztorów na terenie Siedmiogrodu.

Główna brama prowadząca na teren Monastyru - 2017 rok

Główna brama prowadząca na teren Monastyru - 2024 rok

Klasztor w Dolinie Slatina: Historia tego klasztoru zaczyna się od pustelni, która istniała w Dolinie Slatina, w miejscu zwanym La Părul Calugărului. Trudno jest ustalić datę założenia tej pustelni, jego początek mógł mieć miejsce w XIII wieku lub w pierwszych latach XIV wieku. Z czasem wokół tej pustelni gromadzili się mnisi i bracia, którzy urządzili w niej swoje cele i drewniany kościół. Klasztor był bardzo odizolowany, znajdował się głęboko w lesie liściastym na wzgórzu położonym daleko od wioski. Dostęp do klasztoru utrudniony był także ze względu na rzekę Izę, nad którą w pobliżu nie było żadnego mostu. W związku z tym w drugiej połowie XIV wieku klasztor został przeniesiony z Doliny Slatiny na miejsce na prawo od rzeki Izy, zwane wówczas Mostami Cieśniny, a po przeniesieniu klasztoru płaskowyż otrzymał nazwę Mostów Klasztornych.

Klasztor został przeniesiony przez wojewodę Balcu Vodă, który rządził Krajem Maramureș przez trzydzieści lat, będąc ostatnim wielkim wojewodą Maramureszów.

Drewniany krzyż znajdujący się przy głównym wejściu do Klasztoru

Za panowania Balcu jako wojewody został wzniesiony kościół. Do wojewody dołączyli bojarzy z wioski, którzy uposażyli klasztor w grunty orne, łąki, lasy i inne dobra, będąc tym samym fundatorami klasztoru, a monaster Bârsana można  nazwać klasztorem wojewódzkim. Stopniowo fortuna klasztoru rosła, ale rósł też jego prestiż jako ogniska rumuńskiej duchowości. Kształcili się tu księża, kantorzy, malarze. Mimo zakazów narzucanych przez obce reżimy, monaster Bârsana utrzymywał kontakty z wielkimi ośrodkami prawosławnymi na Wołoszczyźnie i w Mołdawii, skąd zaopatrywano się w książki do nabożeństw i nauczania, nie tylko na potrzeby monasteru, ale także dla sąsiednich parafii.

12 lipca 1791 roku monaster został skasowany, zakonnicy zostali wygnani i schronili się w Mołdawii w monasterze Neamt. Następnie klasztor został zdewastowany, cele i przyległe budynki zniszczone, majątek skonfiskowany: część majątku przeszła na własność państwa i przekazana greckokatolickiemu monasterowi w ČernÍu (Munkaci), a inna, wraz z miejscem, w którym znajdował się monaster, stała się własnością kościoła parafialnego w Bârsana.

Studnia

Miejsce, w którym znajdował się klasztor, było dobrze zarządzane w czasie, gdy był w posiadaniu parafii Bârsana. Znajdował się na nim piękny sad z drzewami owocowymi, łąkami i polami. Po II wojnie światowej miejsce to zostało skonfiskowane parafii, część przy drodze przekazano kilku rodzinom, które wybudowały tam domy. Część terenu klasztornego, która znajduje się powyżej, na tarasie, pozostała wolna. 

Wielokrotnie próbowano odbudować zrujnowany klasztor. Niestety niespokojne czasy i nieprzychylne rządy to uniemożliwiały. Przed wielką unią z 1918 r. Maramureș, podobnie jak cały Siedmiogród, znajdował się pod panowaniem Imperium Habsburgów, wrogiego rumuńskim kościołom i klasztorom prawosławnym. W okresie międzywojennym wiele parafii powróciło do prawosławia, a w 1937 r. przywrócono rumuńską prawosławną diecezję Maramureș. W tym czasie pojawiła się kwestia przywrócenia kościoła i opactwa na dawne miejsce i ponownego założenia klasztoru, ale ówczesna dyktatura na to nie pozwoliła. Po II wojnie światowej nastał ateistyczny reżim komunistyczny, który sprzeciwiał się zakładaniu nowych klasztorów. 

Marzenie o odbudowie klasztoru ziściło się dopiero w 1992 roku. Jego Eminencja Justynian, Prymas Rumuńskiej Prawosławnej Diecezji Maramureș i Satmar, w towarzystwie grupy kapłanów i diakonów, odwiedził miejsce, w którym znajdował się Monaster Wstąpienia Matki Bożej do Kościoła. Zatrzymał się w miejscu, gdzie kilkaset lat temu stał stary kościół, ukląkł z głęboką pobożnością, odmówił modlitwę, wstał i powiedział, że wierzy, iż powstanie tu nowy klasztor. 

W 1993 r. Jego Eminencja Justynian, Biskup Maramureș i Sătmar poświęcił kamień węgielny pod nowy kościół klasztoru. Ustalono, że klasztor zostanie poświęcony Soborowi Świętych 12 Apostołów. Podjęto także decyzję, że tym razem będzie to klasztor mniszek w Bârsanie. 

Kościół pod wezwaniem Dwunastu Apostołów

Odbudowa klasztoru Bârsana jest pomostem między przeszłością a przyszłością. Czerpiąc inspirację z lokalnej tradycji, wszystkie budynki wewnątrz klasztoru wykonane są z drewna dębowego i kamieni rzecznych, wznoszonych przez lokalnych rzemieślników, zapewniając w ten sposób ciągłość sztuki rzeźbienia i łączenia drewna. Klasztoru "12 Apostołów" został zaprojektowany przez architekta Dorela Cordosa. 

Na przestrzeni wieków klasztor przechodził liczne próby, takie jak pożary, najazdy i obce okupacje, prześladowania, które jednak mogły tylko chwilowo przerwać rozwój życia monastycznego i nieustanne oddawanie chwały Bogu. Klasztor kontynuuje dziś tradycję zacnych przodków, tradycję harmonijnego przenikania się pracy społecznej i sprawiedliwej posługi, duchowego budowania pielgrzymów i modlitwy.

Pierwszy raz w Klasztorze Bârsana byliśmy w 2017 roku. Już wtedy zrobił na nas duże wrażenie. Piękna drewniana zabudowa idealnie wkomponowana w otoczenie. Oprócz cerkwi w obrębie klasztoru znajduje się także kaplica, altana nakrywająca studnię oraz budynki mieszkalno – gospodarcze. Wszystkie zabudowania wzorowane są na ludowym budownictwie regionu Maramureszu. Budynki mieszkalne obiegają misternie rzeźbione drewniane ganki, które latem toną w kwiatach. Cały teren jest zadbany, z licznymi klombami kwiatowymi oraz płynącym przez środek placu strumieniem, nad którym przerzucono drewniane mostki.

Ponownie Monastyr Bârsana odwiedziliśmy w maju 2024 roku. Wiele się nie zmieniło od naszej ostatniej wizyty, no może po za główną bramą, która została odmalowana na jaśniejszy kolor. Nasza wizyta miała miejsce 5 maja, była to Niedziela Wielkanocna. Przy okazji zwiedzania mogliśmy zaobserwować jak Rumunii obchodzą święta. Ludzi było bardzo dużo, wierni modlili się i śpiewali. Przybywali całymi rodzinami. Mniszki odgrodziły tylko taśmami i szlabanami budynki mieszkalne tak aby nikt im się nie kręcił pod oknami.

Będąc w Rumunii gorąco zachęcam do zwiedzenia Zespołu Klasztornego Barsana. Jest to piękne miejsce gdzie człowiek odpoczywa i nabiera dystansu do spraw ziemskich. Mniszki to cudowne kobiety dbające o każdy kawałek tego miejsca. Wszystko ze sobą współgra w idealnej harmonii. Nawet kwiaty są tak skomponowane, że wyglądają jak jeden wielki żywy bukiet. A jeśli znudzi się nam kontemplowanie na łonie natury można zajrzeć do Muzeum bezcennych ikon, starych ksiąg, rękopisów i bogatej kolekcji sztuki ludowej.

Źródło:

Mănăstirea Bârsana | Loc de liniște și rugăciune